6 ŞUBAT DEPREMLERİ SONRASI
MALATYA

Giriş

6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler, Malatya'nın fiziksel yapısını olduğu kadar sosyal, ekonomik ve kültürel yaşamını da derinden etkileyen büyük bir kırılmaya neden olmuştur.

Deprem sonrasında kentte çok sayıda yapı ağır hasar görmüş, önemli ölçekte yıkım gerçekleştirilmiş, konut ve işyerlerinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret ve kamu hizmetlerinin sürdürülebilirliği de önemli bir sorun alanı haline gelmiştir.

Ancak deprem sonrası yeniden yapılanmayı yalnızca yıkılan yapıların yerine yenilerinin yapılması olarak değerlendirmek yeterli değildir. Malatya'nın geleceği açısından asıl mesele, depremden çıkarılan derslerin kent planlamasına, eğitim politikalarına, altyapı yatırımlarına ve sosyal politikalara kalıcı biçimde yansıtılmasıdır.

Bu rapor, Malatya'nın deprem sonrasında bulunduğu noktayı değerlendirmeyi ve önümüzdeki dönemde uygulanabilecek temel politika ve eylem alanlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Yeniden Yapılanma ve Güvenli Kent

Depremin Malatya'da ortaya çıkardığı en önemli sonuçlardan biri, mevcut yapı stokunun güvenliği konusundaki sorunların görünür hale gelmesidir. Bu nedenle yeniden yapılanma sürecinin temel önceliği güvenli ve dayanıklı yapılaşma olmalıdır.

Yeni konutların ve işyerlerinin üretilmesi önemli olmakla birlikte, yeni yerleşim alanlarının yalnızca bina üretimine odaklanması uzun vadede yeni sorunlar ortaya çıkarabilir. Konut alanları; okul, sağlık hizmetleri, ulaşım, ticaret, yeşil alan ve sosyal donatı alanlarıyla birlikte planlanmalıdır.

Malatya'nın yeniden yapılanması aynı zamanda kentin gelecekte karşılaşabileceği deprem risklerinin azaltılması için bir fırsat olarak görülmelidir. Yapı güvenliği ile kent planlaması birlikte ele alınmalı ve mahalle ölçeğinde dirençli yaşam alanları oluşturulmalıdır.

Eğitim: Deprem Sonrası Geleceğin İnşası

Deprem, eğitim sisteminin yalnızca fiziksel altyapısını değil, öğrencilerin ve öğretmenlerin yaşamlarını da etkilemiştir. Okulların yeniden inşa edilmesi önemli bir ihtiyaç olmakla birlikte, deprem sonrası eğitim politikası bunun çok daha ötesinde ele alınmalıdır.

Öğrencilerin yaşadığı öğrenme kayıpları, eğitim sürekliliği, psikososyal destek, öğretmenlerin ihtiyaçları ve afet bilincinin geliştirilmesi birlikte değerlendirilmelidir.

Malatya'nın eğitim sistemi gelecekte yaşanabilecek afetlere hazırlıklı hale getirilmelidir. Okullar yalnızca eğitim verilen binalar değil, aynı zamanda afet anında toplumun güvenli biçimde toplanabileceği ve temel hizmetlerin sürdürülebileceği dayanıklı merkezler olarak tasarlanmalıdır.

Sağlık Hizmetlerinin Dayanıklılığı

Afet sonrasında sağlık hizmetlerinin kesintisiz sürdürülebilmesi kent dayanıklılığının temel unsurlarından biridir. Malatya'da sağlık tesislerinin yalnızca normal çalışma koşullarında değil, büyük ölçekli afet senaryolarında da hizmet verebilecek şekilde planlanması gerekmektedir.

Hastanelerin fiziksel güvenliği yanında enerji, su, haberleşme, tıbbi malzeme ve personel sürekliliği de afet planlarının ayrılmaz parçaları olmalıdır.

Bunun yanında deprem sonrası psikososyal destek hizmetlerinin kısa süreli bir müdahale olarak görülmemesi ve uzun dönemli bir toplum sağlığı politikası haline getirilmesi önemlidir.

Ekonomik Hayat ve Esnafın Güçlendirilmesi

Deprem, Malatya'nın ticari hayatında da önemli değişimlere neden olmuştur. İşyerlerinin yıkılması, taşınması ve yeniden yapılandırılması yalnızca fiziksel bir sorun değil, aynı zamanda istihdam ve gelir kaybıyla ilişkili ekonomik bir mesele olarak ele alınmalıdır.

Yeniden yapılanma sürecinde yeni ticaret alanlarının ulaşılabilir, işlevsel ve ekonomik olarak sürdürülebilir olması önem taşımaktadır. Küçük işletmelerin yeniden ayağa kaldırılması, esnafın finansmana erişimi ve yeni ekonomik faaliyet alanlarının geliştirilmesi kentin toparlanma sürecini hızlandırabilir.

Malatya'nın ekonomik geleceği açısından kayısı ve tarım başta olmak üzere sanayi, ticaret, lojistik, eğitim ve teknoloji alanlarının birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Altyapı, Ulaşım ve Kent Hizmetleri

Deprem deneyimi, kentin altyapısının afet koşullarında ne kadar önemli olduğunu açık biçimde göstermiştir. İçme suyu, kanalizasyon, elektrik, haberleşme ve ulaşım sistemlerinin yalnızca günlük ihtiyaçlara göre değil, olağanüstü durumlara göre de planlanması gerekmektedir.

Özellikle kritik altyapı sistemlerinde alternatif ve yedekli çözümlerin geliştirilmesi, büyük bir afet sonrasında kent yaşamının daha kısa sürede normale dönmesini sağlayacaktır.

Bunun yanında ana ulaşım arterlerinin yanı sıra alternatif tahliye güzergâhları belirlenmeli ve mahalle ölçeğinde ulaşım sürekliliği planlanmalıdır.

Sosyal Dayanışma ve Psikososyal Toparlanma

Depremin etkileri yalnızca fiziksel hasarla ölçülemez. Ailelerin yaşam düzenlerinin değişmesi, yer değiştirmeler, ekonomik kayıplar, eğitim süreçlerindeki kesintiler ve yaşanan kayıplar toplumun sosyal dokusu üzerinde uzun süreli etkiler oluşturabilir.

Bu nedenle deprem sonrası iyileşme süreci yalnızca konut ve altyapı yatırımlarına indirgenmemeli; toplumun sosyal ve psikolojik olarak güçlendirilmesine yönelik çalışmalar da sürdürülebilir hale getirilmelidir.

Özellikle çocuklar, gençler, yaşlılar, engelliler ve ekonomik açıdan daha kırılgan grupların ihtiyaçları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Tarihi ve Kültürel Mirasın Korunması

Malatya'nın tarihi ve kültürel mirası, deprem sonrasında korunması gereken önemli değerler arasında yer almaktadır. Tarihi yapıların yalnızca fiziksel olarak restore edilmesi değil, kentin kültürel hafızasının korunması açısından da ele alınması gerekmektedir.

Bu kapsamda tarihi yapıların envanterlerinin oluşturulması, yapısal durumlarının belgelenmesi, dijital kayıtlarının tutulması ve afet sonrasında hızlı müdahale edilebilecek koruma planlarının hazırlanması önem taşımaktadır.

Mahalle Ölçeğinde Afet Hazırlığı

Afet yönetiminin yalnızca merkezi kurumların sorumluluğunda yürütülmesi yeterli değildir. Kentin her mahallesinin kendi koşullarına göre hazırlanmış bir afet eylem planına sahip olması gerekmektedir.

Her mahallede güvenli toplanma alanları, alternatif ulaşım ve tahliye güzergâhları, temel ihtiyaç noktaları ve kritik yapıların belirlenmesi; mahalle sakinlerinin afet anında ne yapacağını önceden bilmesini sağlayacaktır.

Mahalle gönüllülüğü ve yerel dayanışma ağlarının güçlendirilmesi de afet sonrasında müdahale kapasitesini artırabilecek önemli unsurlardan biridir.

Malatya İçin Eylem Planı

Önümüzdeki dönemde Malatya'nın afetlere karşı daha dirençli hale gelmesi için çalışmaların birbirinden bağımsız projeler şeklinde değil, bütüncül bir kent politikası olarak yürütülmesi gerekmektedir.

Güvenli yapılaşma, eğitim, sağlık, altyapı, ekonomik toparlanma, sosyal dayanışma ve kültürel miras birbirini tamamlayan alanlar olarak ele alınmalıdır.

Bu yaklaşımın temel amacı, yalnızca geçmişte oluşan zararları gidermek değil; gelecekte ortaya çıkabilecek afet risklerini azaltmak ve Malatya'yı daha güvenli, yaşanabilir ve dirençli bir kent haline getirmektir.

6 Şubat'tan Geleceğin Malatya'sına

Malatya'nın yeniden yapılanması yalnızca depremde yıkılan yapıların yerine yenilerinin yapılması olarak görülmemelidir. Asıl hedef; güvenli yapılara, güçlü altyapıya, nitelikli eğitime, erişilebilir sağlık hizmetlerine, canlı bir ekonomiye, korunmuş kültürel mirasa ve güçlü sosyal dayanışmaya sahip dirençli bir kent oluşturmaktır.