BİLSAM tarafından düzenlenen “Geleneksel Kültür Kuşağı Konferanslar Dizisi” son konuğu ”Türkiye’de Büyük Barışa Doğru” konusuyla Gazeteci /Yazar Markar ESAYAN idi. Malatya İl Özel İdare Salonu’nda düzenlenen konferans yoğun bir katılımla gerçekleşti
Konusmasına oturduğu yeri “bu günlerde yaşananlara uygun olarak yargıç kürsüsü gibi” seklinde niteleyerek latifeyle başlayan Markar ESAYAN, Malatya’ya ilk gelişi olduğunu, Malatya’nın kendisi için Hrant DINK’ten dolayı önemli olduğunu, çok fazla özel insan çıkardığımızı fakat onları koruya madiğimizi bunun da demokrasi yoksunluğumuzla alakalı olduğunu ifade ederek sözlerine söyle devam etti:
Konu “Türkiye'de Büyük Barışa Doğru” ancak yaşananlara baktığınızda sanki Büyük Savaşa Doğru bir görüntü var. Biz toplum olarak-dindar, sol kesim, Kürt, Türk, Gayri Müslim- çok büyük bedeller ödedik. Halkına rağmen bir rejim kurmak, halka bu rejimi dikte etmek ve bunun 100 yıl sürmesini sağlamak “büyük bir basaridir!”. Bu, kurulan devletin ne kadar derin olduğunu gösterir. Türkiye’de devlet yapısı ciddi anlamda sorundur ve 12 Eylül darbesiyle ortaya çekmiş değildir; bu bir kuruluş sorunudur. Türkiye’nin İstiklal Mücadelesinin basariye ulaşmasını sağlayan her unsurunu barındıran Meclisin yerine 1924’te II.Meclis getirilerek darbe yapılmıştır. Bu ülkenin kuruluş kodları 1924 Anayasası’nda ifade edilmistir.1960 Anayasası ise bu zihniyetin modifiyeli edilmesidir.1921’deki ruh hali Anadolu ‘daki her halkın bir varoluş çabasidir.1924 darbesi, Şeyh Sait isyanı, muhalefetin susturulması, İstiklal Mahkemelerinde 8000 insanın idam edilmesi tam anlamıyla bir devlet terörüdür. Ciddi anlamda terör devleti, halkını ırkına, inancına göre tasnif ederek tek tip irk/inanç dayatarak buna uymak ya da acı çekmek zorunda bırakmıştır. Ötekileştirilmeye maruz kaldım fakat Kürtler/Alevilerin son otuz yılda yasadığı gibi canımıza kastedilmedi. Fakat daha öncesinde, devletin kuruluş aşamasında, 6-7 eylül olaylarının yaşanması, varlık vergisinin alınması ve mübadele tek tip inancı/ırkı dayatma olarak okunmalıdır ve büyük acıların çekilmesine neden olmuştur. Devlet herhangi bir uygulama yapmasaydı su anda Türkiye’de 6-7 milyon gayri Müslim olacaktı. Şu anda ise Gayri Müslimlerin ülke nüfusunda 1000’de 7 oranında bir dağılımı söz konusu.
